Polonia Project
Antonio Stradivari„Polonia" · 1685
Polonia Project to autorski projekt Mateusza Majkowskiego poświęcony opracowaniu dokumentacji technicznej na podstawie tomografii komputerowej skrzypiec „Polonia" Antonio Stradivariego z 1685 roku. Łączy tradycyjne lutnictwo z metrologią przemysłową i modelowaniem przestrzennym.
Założenia projektu
Celem projektu nie było wykonanie kopii historycznego instrumentu, lecz stworzenie możliwie kompletnej dokumentacji technicznej, pozwalającej analizować jego konstrukcję i wykorzystywać zgromadzone dane w praktyce lutniczej. Dokumentacja ma służyć świadomej interpretacji modelu, a nie kopiowaniu.
- Wykonanie badań tomograficznych instrumentu
- Opracowanie dokumentacji technicznej oraz form i szablonów konstrukcyjnych na podstawie uzyskanych danych
- Budowa nowego instrumentu w oparciu o tę dokumentację
- Koncert na dwoje skrzypiec — oryginalny Stradivarius oraz instrument zbudowany na podstawie badań
Dlaczego Polonia
„Polonia" jest jedynym znajdującym się w Polsce instrumentem przypisywanym Stradivariemu. Powstała w okresie Amatise, uznawanym za jeden z najważniejszych etapów w rozwoju warsztatu Antonio Stradivariego. To właśnie w tym czasie stopniowo kształtowały się rozwiązania konstrukcyjne i stylistyczne, które w kolejnych latach osiągnęły pełnię rozwoju w złotym okresie twórczości Antonio Stradivariego. Dzięki współpracy z Januszem Wawrowskim, opiekunem instrumentu i wybitnym polskim skrzypkiem stale koncertującym na „Polonii", możliwe było przeprowadzenie badań tomograficznych w ramach projektu.
Badania tomograficzne
Badania wykonano przemysłowym systemem tomografii komputerowej Nikon M2 LES. Tak wysoka rozdzielczość pozwala analizować geometrię instrumentu, jego strukturę wewnętrzną oraz ślady wcześniejszych napraw bez jakiejkolwiek ingerencji w obiekt historyczny.
- System
- Nikon M2 LES
- Rozdzielczość
- od 0,06 mm
- Metoda
- przemysłowa tomografia komputerowa
- Badanie
- 3 września 2025 · Kielce
Skrzypce „Polonia" w uchwycie pomiarowym tomografu
Zespół przy badaniu — Laboratorium Tomografii Politechniki Świętokrzyskiej
System tomografii komputerowej Nikon M2 LES · fot. Nikon Metrology
Dokumentacja techniczna
Przemysłowa tomografia komputerowa (CT) jest nieinwazyjną metodą badawczą wykorzystującą promieniowanie rentgenowskie do tworzenia trójwymiarowego modelu badanego obiektu. Umożliwia analizę zarówno geometrii zewnętrznej, jak i całej konstrukcji wewnętrznej instrumentu bez konieczności jego otwierania lub demontażu.
Tomografia pozwala na ocenę grubości płyt, przebiegu sklepień, rozmieszczenia elementów konstrukcyjnych, jakości wcześniejszych napraw, ukrytych pęknięć oraz innych uszkodzeń, do których dostęp nie jest możliwy bez otwarcia instrumentu. Analiza danych umożliwia również określenie rozkładu gęstości drewna, co może stanowić cenne uzupełnienie badań materiałoznawczych i dendrochronologicznych.
Na podstawie uzyskanych danych opracowywane są rysunki techniczne, przekroje tomograficzne, tabele wymiarów, mapy grubości płyt, modele trójwymiarowe oraz dokumentacja konstrukcyjna wykorzystywana do projektowania form i szablonów warsztatowych.
Celem dokumentacji technicznej jest możliwie najwierniejsze odwzorowanie geometrii i konstrukcji instrumentu. Opracowanie koncentruje się na zapisie wymiarowym oraz analizie budowy obiektu i nie służy określaniu jego autentyczności ani atrybucji.
Na podstawie danych uzyskanych z przemysłowej tomografii komputerowej, we współpracy z Bartłomiejem Czaplą, opracowano kompletną dokumentację techniczną modelu „Polonia". Powstały rysunki techniczne, cyfrowe modele geometrii instrumentu, przekroje sklepień oraz zestaw szablonów konturowych niezbędnych do budowy nowego instrumentu.
Na podstawie opracowanej dokumentacji wykonano komplet szablonów warsztatowych wycinanych laserowo ze stali nierdzewnej o grubości 1 mm oraz trzyczęściową formę konstrukcyjną z laminatu HPL, stanowiące podstawowe wyposażenie wykorzystywane podczas budowy instrumentu. Wszystkie elementy zostały opracowane bezpośrednio na podstawie danych tomograficznych, z zachowaniem wspólnej geometrii odniesienia.
- Badania przemysłową tomografią komputerową
- Modele trójwymiarowe i objętościowe
- Przekroje tomograficzne
- Rysunki techniczne
- Tabele wymiarów
- Mapy grubości płyt
- Formy konstrukcyjne
- Szablony warsztatowe
- Modele referencyjne z druku 3D
Komplet w walizce transportowej — szablony, forma i model główki we wkładach z pianki
Zestaw rozłożony: cztery wkłady z kompletem elementów
Forma konstrukcyjna z szablonem obrysu i śrubami montażowymi
Szablony sklepień i konturu, cięte laserowo ze stali nierdzewnej
Referencyjny model głowy — Stradivarius „Polonia”
Model z tomografii
Model powierzchniowy STL opracowany na podstawie danych z przemysłowej tomografii komputerowej. Model zachowuje geometrię instrumentu i stanowi podstawę do wykonywania pomiarów, analiz oraz opracowania dokumentacji technicznej.
Model przestrzenny
Tomografia komputerowa · 2,5 mln trójkątów · krawędź 0,55 mm
Lewy przycisk obraca · prawy przesuwa · kółko przybliża · suwak przecina
Fizyczne modele 3D
Modele 3D referencyjne wykonywane są bezpośrednio na podstawie danych uzyskanych z przemysłowej tomografii komputerowej instrumentu. Wydruki realizowane są z wykorzystaniem światłoutwardzalnych żywic fotopolimerowych przy wysokości warstwy 0,02 mm, a następnie poddawane ponownemu skanowaniu oraz analizie komputerowej w celu weryfikacji zgodności z oryginalnymi danymi tomograficznymi.
Stanowią współczesny odpowiednik tradycyjnych odlewów gipsowych, eliminując ich podstawowe ograniczenia, takie jak kruchość, niestabilność wymiarowa oraz brak możliwości odwzorowania wewnętrznej geometrii obiektu. Zastosowany materiał charakteryzuje się wysoką stabilnością wymiarową, dzięki czemu modele mogą pełnić funkcję trwałych wzorców referencyjnych wykorzystywanych podczas badań i prac warsztatowych.
Połączenie wysokiej rozdzielczości skanowania oraz precyzji technologii druku 3D pozwala na wierne odwzorowanie geometrii instrumentu, w tym śladów pracy narzędzi pozostawionych podczas ręcznego rzeźbienia główki.
Do każdego modelu dołączana jest papierowa dokumentacja techniczna zawierająca podstawowe wymiary oraz rysunki techniczne.
Każdy model głowy powstaje na indywidualne zamówienie.
Ślimak skrzypiec „Polonia" Antonio Stradivariego
Główka lwa z instrumentu Marcina Groblicza
Budowa instrumentu
Integralną częścią projektu była budowa nowego instrumentu opracowanego na modelu skrzypiec „Polonia". Nie jest to wierna kopia historycznego instrumentu, lecz współczesna interpretacja jego geometrii oparta na analizie danych tomograficznych oraz przygotowanej dokumentacji technicznej. Powstały instrument stanowi praktyczną weryfikację opracowanej metody dokumentowania historycznych skrzypiec i możliwości jej wykorzystania we współczesnym lutnictwie.
Realizacja instrumentu była możliwa również dzięki wsparciu partnerów branżowych. Firmy Old Wood, Pirastro oraz Despiau przekazały komponenty wykorzystane podczas budowy, obejmujące materiały lakiernicze, struny oraz podstawki, stanowiąc istotny element realizacji projektu.
Planowanym zwieńczeniem projektu jest koncert na dwoje skrzypiec, podczas którego zabrzmią oryginalna „Polonia" oraz instrument zbudowany na podstawie opracowanej dokumentacji technicznej.
Zobacz instrument
